Bloei

ISBN 9081168134 / 90-811681-3-4 / 9789081168137
Ondertitel reisgids Park Frankendael
Auteur Maaike Kroesbergen
Uitgever Local World Publisher
Uitgave datum 29 Mei 2008


Fragment


1. Als op een buitenplaats een reiziger…
Lang woekerden er struiken rondom de fontein die het statige huis erachter verstopten. Dat extra verscholen zijn, maakte Huize Frankendael en de tuinen erachter zo mogelijk nog geheimzinniger. Want wie je ook spreekt van jogger, buurtbewoner tot toerist, niemand ontkent dat er iets magisch uitgaat van die plek. Een man die zichzelf super nuchter noemt, vertelde: “Maar als je daar bent, ’s morgens heel vroeg achter het huis, en als het dan mistig is en ver weg een merel fluit…kippenvel.” Een tuin betekent niets als die ons niet verleidt, zo schreef een Engelse specialist. En ook zei hij dat een tuin zonder naleven niets betekent. Frankendael is de enige overgebleven zeventiende-eeuwse buitenplaats van de Watergraafsmeer, terwijl er toch vele geweest zijn.


Zo’n twintig jaar geleden, toen de vaste beheerder vertrok, begon het erop te lijken dat de natuur ook op Frankendael het verleden zou verslaan. De sterke stekeltakken van bramen rukten verstikkend op in het oude struikgewas langs de Witte Laan en in de tuin achter het huis verdrukten berken en esdoorns jonge planten met hun opslag. De natuur had het zo bijna voor zichzelf verpest. Tien jaar later verliet ook de stadskwekerij Frankendael en lag een wild begroeid gebied braak vol bomen en verlaten kassen dat al snel vervallen werd genoemd. Spannend, vonden de scoutinggroepen en op hun beurt ook de cruisende buitenrecreanten. Stemmen wilden het terrein bebouwen, tegenstemmen groepeerden zich en grepen in. Daarbij dacht iemand aan de dichtregels van Bloem: En dan: wat is natuur nog in dit land?/Een stukje bos, ter grootte van een krant. De buitenfunctie van Frankendael werd gered en opgerekt.


Met prenten verluchte gids
Nog voordat het Watergraafsmeer in 1629 werd drooggemalen meldden zich al de eerste kopers voor de grond. De percelen waren een gewilde investering. Kooplieden die rijk geworden waren in de Gouden eeuw kopieerden maar wat graag de adel en die leefde van oudsher al buiten de stad. Het was praktisch een landgoed te bouwen in de Meer, je was buiten, maar moesten er zaken gedaan, dan was je met paard en wagen zo terug in de stad. Als je van juni tot september buiten woonde, had je in warme zomers bovendien geen last van de enorme stank die boven de grachten hing.


Rust en de goede dingen van het leven waren na de chaotische tijd vol conflicten, weer waar het om mocht gaan. De bovenlaag liet buitenhuizen bouwen met tuinen die volgens humanistisch schoonheidsideaal geometrisch werden ingericht en de minder rijken vermaakten zich met buitenspelen en het bezoeken van de openbare buitens, al dan niet voorzien van theetuinen. Men beleefde de natuur bewuster en vond er een bezielde bron, nadat de oorlogen en het humanisme de godsbeleving onder druk hadden gezet. De ideale gelukstuin van de Renaissance was het verzonnen Arcadia. Daar moest de corrupte stadswereld gericht op consumptie en (politieke) conflicten het afleggen tegen de onbedorven waarden. Daar ging het om liefde voor de natuur en schoonheid. Schilderijen van Arcadia tonen vaak antieke gebouwen of ruïnes. De verre luchten en gouden waas zorgen voor een dromerige sfeer.Typisch arcadisch zijn de decorachtige weergave van boompartijen en licht. In de landschappen ontmoet je figuren uit de mythologie en de Bijbel, maar ook gewone herders of boeren. Voor de opzet van dit boek maakten we dankbaar gebruik van het feit dat Arcadia ook “een met prenten verluchte gids” betekent.


Dynamische beleving
Van de buitenplaatsen werden in de Renaissance vaak poëtische beschrijvingen gemaakt ter lering en vermaak, maar ook als promotiemiddel. De eigenaren hoopten daarmee zo’n intens mogelijke indruk van hun tuinen achter te laten bij zowel de bezoekers als bij hen die ze zouden lezen als armchair travellers (de reiziger in zijn luie stoel). Ze werden aangespoord op ontdekkingstocht te gaan. De reis wordt ook tegenwoordig als een bruikbare vergelijking voor natuurbeleving gezien, als een dynamic happening, een dynamische gebeurtenis. Tuinen bieden een reeks van wisselende perspectieven, evenals een boek. De reiziger leest de natuur en krijgt daar beelden bij. Zoals de hoofdpersoon van de middeleeuwse bestseller de Roman de la rose door verschillende tuinen trekt waarin allerlei figuren hem uitleg geven, verder leiden en de seizoenen op innerlijke groei wijzen.


Historische appel
De tuin wordt vaak verbonden met de paradijstuin, waar de eerste mensen leefden en met de appel op de proef werden gesteld. Ook de oudheid kende zo’n ideale tuin waar appels groeiden. Hoe historische appels smaken? In de tuin van Frankendael hebben in het verleden fruitbomen gestaan en na de vernieuwing van het park staan ze er weer. Om de soorten te bepalen werd de catalogus van Wolfringh gebruikt die van 1720 tot 1740 een kwekerij in de Watergraafsmeer had. De smaak van die tijd is heel typerend, de gerechten doen oosters aan door de combinatie van zoet en hartig en zijn flink gekruid met nootmuskaat, foelie, kruidnagel, peper, gember en saffraan.


De nieuwe historische appelsoorten werden vooral gekozen om hun mooie namen, en uiteindelijk bleken ze eigenlijk te zoet om zo te eten. Maar we ontdekten dat ze wel heel goed passen in het Oudhollandse gerecht Hete Bliksem. De historische appels in de tuin van Restaurant De Kas werden tot nu toe opgegeten door de groene halsbandparkieten, maar de chef bedacht ter gelegenheid van dit boek wel een speciale “kasvariant” voor dit gerecht.


Route
Tijdens de vier wandelingen in deze reisgids door park Frankendael vertellen mensen en plekken hun verhaal, ze tonen beelden en roepen vragen op. Is het bijvoorbeeld zo dat het “scharrelkind” verdwijnt, dat kinderen van nu vervreemd zijn van de natuur? Richard Louv schrijft in Last Child in the Woods dat herstel van de verbroken band tussen de jeugd en de natuur niet alleen nodig is omdat de overheid dat vraagt, maar omdat onze geestelijke, fysieke en spirituele gezondheid ervan afhangen. De thema’s die zo sterk met het park verbonden zijn, als educatie, natuur, historie en kunst vragen erom lijnen te trekken. Zo kan het bijna geen toeval zijn dat de ooievaar, die in de symboliek wordt gezien als geluksbrenger en zielevogel die in contact staat met de wateren van de schepping, na exact honderd jaar weg te zijn geweest, nu weer neergestreken is op Frankendael…



Recensie NRC Handelsblad

GDE Error: Error retrieving file - if necessary turn off error checking (404:Not Found)

Ingezonden brieven NRC Handelsblad

GDE Error: Error retrieving file - if necessary turn off error checking (404:Not Found)
GDE Error: Error retrieving file - if necessary turn off error checking (404:Not Found)

Recensie het Parool

maaikekroesbergen@boekenbite.nl l